Waar de slagbomen dichtgingen
Een verhaal van de Heuvel in Tilburg, van café tot broodjeszaak.
Bij de overweg op de Heuvel
Op de noordpunt van de Heuvel, waar de straat het spoor kruist, stond al vóór 1872 een café. Je kon er niet omheen. Wie de stad in of uit wilde kwam er langs, en wie pech had stond voor de deur te wachten tot de slagbomen weer opengingen. Joseph Biesen vertrok op 1 juni 1872 naar Etterbeek bij Brussel en Willem Hartjes nam het over. Later sloopte Gerard Horsten het oude pand en bouwde het opnieuw, een paar meter achter de straat, met lindebomen ervoor.
Op een ansichtkaart van omstreeks 1912 is Kras het eerste gebouw rechts, tegen de overweg. Ernaast staat café 't Centrum, dan het huis van een keel-, neus- en oorarts, en vooraan een transformatorhuisje van het gemeentelijk elektriciteitsbedrijf.

Omstreeks 1912. De Heuvel met overweg.
Foto: Regionaal Archief Tilburg
Een naam tot ver buiten Tilburg
Op 2 juli 1914, een paar dagen voor het begin van de Eerste Wereldoorlog, kochten Walter Hensen en zijn vrouw het café en het pand. Ze brachten het tot nieuwe bloei en een naam in Tilburg en ver daarbuiten.
Op een ansichtkaart uit 1920 staat Café Restaurant Kras op de gevel. Rechts loopt de stalen voetgangersbrug over het spoor, die er van 1894 tot 1961 lag, en daarachter zie je het NS-plein met de torens van de Heuvelse kerk. Een kaart uit 1930 laat de zijgevel zien, vol reclame voor onder andere Cinzano en Het Nieuwsblad van het Zuiden, met een bord: "de beste biljartgelegenheid hier terstede".
In 1939 vierde Kras het 25-jarig jubileum, met een advertentie in de krant. Ook het personeel vierde jubilea: een medewerkster van twintig jaar en een kelner van twaalf en een half jaar in dienst. De krant noemde Kras een van de oudste zaken van de Heuvel.

1920. Café-Restaurant Kras bij de overweg en voetgangersbrug.
Foto: Regionaal Archief Tilburg
Midden in het leven
Op 27 oktober 1944 verzamelde zich vlak bij het café een enorme menigte op de Heuvel om de bevrijders te verwelkomen. Op de foto uit het archief staan soldaten met helm tussen de Tilburgers, vlak bij het spoor en een seinhuisje.
Een film uit de jaren 1948 tot 1952 laat zien hoe het er gewoonlijk toeging. Een stoomlocomotief rijdt vlak langs de gevel ("Cafe-Rest. Kras Biljarts"), een bord waarschuwt voor levensgevaarlijke draden, en fietsers, bakfietsen, voetgangers en auto's wachten bij de overweg tot de bomen weer opengaan.

27 oktober 1944. Menigte op de Heuvel tijdens de bevrijding.
Foto: Regionaal Archief Tilburg; bron: Boek 1940-1945, p. 128
Het hoogspoor komt
Begin jaren zestig werd de Heuvel opengebroken voor het hoogspoor. In september 1960 werd café Gaillard gesloopt en in 1961 volgden huizen aan de zuidzijde. Het archief noemt Kras "het bekende café Kras, met Weinstube". Op een nachtfoto van 5 mei 1962 lichten de neonletters op: trappisten bier, Elisabeth Bar en een hotel. Op een foto van 4 december 1962 staat de gevel er nog, met een oude man op de voorgrond.
Het café-restaurant en de tabakszaak ernaast moesten wijken voor de verbreding van de Spoorlaan en het hoogspoor. Op die plek loopt nu de Spoorlaan.

1961. Sloop van huizen aan de Heuvel, met aan de overkant café Kras met Weinstube.
Foto: Regionaal Archief Tilburg; fotograaf Van Aarle

5 mei 1962. Café Kras en de Elisabeth Bar bij nacht, met neon.
Foto: Regionaal Archief Tilburg; fotograaf Ad de Bont

4 december 1962. De gevel van café Kras, kort voordat het moest wijken.
Foto: Regionaal Archief Tilburg; Lambach / Gemeente Tilburg
De naam blijft
Maar Kras verdween niet. In 1981 verkocht Kras Snack Shop aan de Tuinstraat hamburgers, espresso-softijs en, zo stond het op het bord, "lekkere broodjes da's kras!". In een film uit 1984, waarin een man een dag en een nacht vanuit een hotelkamer aan de Heuvel Tilburg filmt, zie je de zaak 's avonds verlicht, tot hij sluit en wordt schoongemaakt. Hoe de naam van de Heuvel naar de Tuinstraat verhuisde, weten we niet precies. Wel is zeker dat de naam bleef. De ouders van Susan, familie Bruggeman, waren eigenaar van Broodje Kras aan de Tuinstraat.
In de nacht van maandag 31 oktober op dinsdag 1 november 2005 brak er rond middernacht brand uit bij Broodje Kras. Een medewerkster die boven de zaak woonde wist te vluchten en raakte lichtgewond. Rond één uur was de brand onder controle. De lokaal bekende broodjeszaak van familie Bruggeman was ernstig beschadigd.
Susan Bruggeman en Sander van Ham begonnen daarna Kras2 in het nieuwe pand aan de Willem II-straat. Zij startten daar opnieuw, het was geen verhuizing van dezelfde zaak. In januari 2026 namen wij het over, Thijs en Julia Beirnaert. Dezelfde naam, hetzelfde idee: een goed broodje voor wie even stopt. Kras betekent trouwens ook fit en vitaal.
Lekkere broodjes? Da's Kras.
Bronnen: film 1948-1952, Geheugen van Tilburg/Regionaal Archief Tilburg, maker onbekend; film Stad (1984), Jan Ketelaars en Paul van den Wildenberg, hier alleen beschreven; Nieuwe Tilburgsche Courant, 1 juli 1939; ANP via Reformatorisch Dagblad, 1 november 2005; Misset Horeca. Foto's: Regionaal Archief Tilburg.